Για το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (Σ.Π.Ω.) είχαμε γράψει και σε προηγούμενο άρθρο μας. Μιας, όμως, που πρόκειται για πολύ κοινό σύνδρομο, για το οποίο τα δεδομένα αλλάζουν ανά τακτά διαστήματα, κρίναμε απαραίτητο να γράψουμε αυτό το νέο άρθρο, με στόχο να σας παρουσιάσουμε τα νεότερα δεδομένα, από τη διάγνωση μέχρι και την πρόληψη/αντιμετώπιση, καθώς και την πιθανή επίδραση του συνδρόμου σε τομείς όπως η γονιμότητα αλλά και ο καρκίνος ενδομητρίου.
Διάγνωση
Στους βασικούς πυλώνες της διάγνωσης παραμένουν η αστάθεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου, η βιοχημική (ή κλινική) ένδειξη αυξημένων επιπέδων ανδρογόνων, καθώς και η υπερηχογραφική εικόνα που καταδεικνύει πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών.
Οποιαδήποτε εκτίμηση αστάθειας κύκλου αφορά σε κορίτσια στα οποία έχει παρέλθει το 1ο έτος από την εμμηναρχή (δηλαδή, την 1η περίοδο), καθώς οι αστάθειες του κύκλου είναι πολύ κοινές κατά το 1ο έτος και δεν υποκρύπτουν απαραίτητα κάποια παθολογία, όπως το Σ.Π.Ω.
Για την εκτίμηση του επιπέδου των ανδρογόνων, ειδικά όταν η διάγνωση του Σ.Π.Ω. δεν είναι προφανής, συνιστάται ο έλεγχος των επιπέδων ελεύθερης τεστοστερόνης και/ή του Δείκτη Ελεύθερων Ανδρογόνων (FAI). Η ανδροστενεδιόνη και η θειική Δεϋδρο-επιανδροστερόνη (DHEA-S) μπορούν να ελεγχθούν, σε περίπτωση που το FAI δεν είναι αυξημένο, αλλά, γενικά, δεν προσφέρουν πολλές επιπρόσθετες πληροφορίες για τη διάγνωση του Σ.Π.Ω. Τέτοιος έλεγχος δεν είναι αξιόπιστος σε γυναίκες που λαμβάνουν ορμονική αντισύλληψη. Αν είναι απαραίτητος ο έλεγχος των επιπέδων, συνιστάται η διακοπή για 3 μήνες της χρήσης των ορμονών. Επίσης, σε περιπτώσεις πολύ αυξημένων επιπέδων ανδρογόνων, πρέπει να αποκλειστεί η παρουσία όγκων που εκκρίνουν τεστοστερόνη.
Για την υπερηχογράφικη διάγνωση με διακολπικό υπερηχογράφημα, είναι απαραίτητη η παρουσία, τουλάχιστον σε 1 ωοθήκη, 20 ωοθυλακίων και/ή όγκου ωοθήκης τουλάχιστον 10 mls. Δεν αποκλείεται μόνο η 1 ωοθήκη να έχει πολυκυστική μορφολογία.
Αρκετός λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια για την αντι-μυλλέριο ορμόνη (ΑΜΗ). Αν και είναι αλήθεια πως, συχνά, τα επίπεδα της ΑΜΗ είναι αυξημένα σε γυναίκες με Σ.Π.Ω, δεν ενδείκνυται ο έλεγχος τους για να μπει (ή να αποκλειστεί) η διάγνωση του Σ.Π.Ω.
Καρδιαγγειακός Κίνδυνος:
Είναι γνωστός ο αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακών νοσημάτων σε ασθενείς με Σ.Π.Ω. Συνεπώς, κρίνεται απαραίτητος ο τακτικός έλεγχος του σωματικού βάρους και η αποφυγή πρόσληψης υπερβολικού βάρους. Σε γυναίκες με αυξημένο βάρος, ενδείκνυται ο έλεγχος της ολικής χοληστερόλης, LDL, HDL και τριγλυκεριδίων. Ωστόσο, γνωρίζουμε πλέον πως αρκετές ασθενείς με Σ.Π.Ω. δεν έχουν αυξημένο βάρος.
Σακχαρώδης Διαβήτης:
Γνωρίζουμε πως ο κίνδυνος αντίστασης στην ινσουλίνη, σακχαρώδη διαβήτη κύησης (Σ.Δ.Κ.) καθώς και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι αυξημένος σε ασθενείς με Σ.Π.Ω., ακόμη και σε αυτές με φυσιολογικό βάρος. Συνεπώς, ο έλεγχος του γλυκαιμικού status της ασθενούς ενδείκνυται κατά την διάγνωση και, κατόπιν, επανάληψη ανά 1 με 3 έτη, ανάλογα με την παρουσία των παραγόντων κινδύνου. Αυτό μπορεί να γίνει με τον έλεγχο των επιπέδων της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (Hba1c) ή με τα επίπεδα της γλυκόζης νηστείας (fasting blood glucose) ή και με την λεγόμενη ‘’Καμπύλη Σακχάρου’’. Σε γυναίκες με Σ.Π.Ω. που προσπαθούν για εγκυμοσύνη, ενδείκνυται η διενέργεια καμπύλης σακχάρου πριν τη σύλληψη και, κατά την εγκυμοσύνη, πριν τις 20 εβδομάδες κύησης.
Καρκίνος ενδομητρίου:
Παρατηρείται αύξηση του κινδύνου εμφάνισης αυτού του τύπου γυναικολογικού καρκίνου, κατά 2 με 6 φορές, πριν την εμμηνόπαυση. Ωστόσο, αξίζει να θυμόμαστε πως οι συνολικοί αριθμοί παραμένουν χαμηλοί. Συνεπώς, επεισόδια ανώμαλης κολπικής αιμόρροιας σε ασθενείς με Σ.Π.Ω. πρέπει να διερευνώνται κατάλληλα, με χρήση διακολπικού υπερηχογραφήματος και/ή βιοψίας ενδομητρίου. Ο ενδεδειγμένος τρόπος λήψης βιοψίας ενδομητρίου στις μέρες μας είναι με την υστεροσκόπηση. Άλλη ένδειξη είναι η εμμένουσα πάχυνση του ενδομητρίου κατά τους τακτικούς ελέγχους με διακολπικό υπερηχογράφημα.
Αν και δεν μπορούμε να συστήσουμε μια προσέγγιση για την πρόληψη του καρκίνου ενδομητρίου σε όλες τις γυναίκες με Σ.Π.Ω., η χορήγηση προγεσταγόνου ή αντισυλληπτικών δισκίων είναι λογική, σε αυτές με παρατεταμένες περιόδους αμηνόρροιας.
Τρόπος ζωής:
Η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής με τακτική άσκηση και ισορροπημένη διατροφή αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο αντιμετώπισης του Σ.Π.Ω. Σε ασθενείς με αυξημένο δείκτη μάζας σώματος (Δ.Μ.Σ.), συνιστάται η απώλεια 5 με 10% του σωματικού βάρους σε διάστημα 6 μηνών. Όσον αφορά την άσκηση, ανάλογα με το Δ.Μ.Σ., προτείνονται τα ακόλουθα: σε εκείνες που στόχος είναι η αποτροπή πρόσληψης βάρους, προτείνουμε 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκηση/ εβδομάδα, ή 75 λεπτά υψηλής έντασης/ εβδομάδα, σε 2 μη συναπτές ημέρες. Σε εκείνες που στόχος είναι η απώλεια βάρους, γίνεται σύσταση για 250 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης/εβδομάδα, ή 150 λεπτά υψηλής έντασης/ εβδομάδα, σε 2 μη συναπτές ημέρες ανά εβδομάδα. Στόχος και οι ασκήσεις που επιτυγχάνουν μυϊκή ενδυνάμωση.
Φαρμακευτική Αντιμετώπιση:
Σε γενικές γραμμές, η χρήση του αντισυλληπτικού δισκίου έχει ένδειξη για τη ρύθμιση του κύκλου και την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από τα αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων. Επίσης, προσφέρει ταυτόχρονα και το πλεονέκτημα της αντισύλληψης, σε όσες το επιθυμούν. Ωστόσο, δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιο συγκεκριμένο αντισυλληπτικό ως το ‘’καλύτερο’’, ενώ κάποιες από τις ασθενείς με Σ.Π.Ω. έχουν αντενδείξεις για τη λήψη αντισύλληψης.
Επίσης, η χρήση της μετφορμίνης μπορεί να συσταθεί σε όσες δεν είχαν τα επιθυμητά αποτελέσματα με το αντισυλληπτικό ή δεν είναι σε θέση να το λάβουν. Η μετφορμίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί και παράλληλα με την αντισύλληψη. Η χρήση ενδείκνυται παράλληλα με τις προαναφερθείσες αλλαγές τρόπου ζωής και έχει βέλτιστα αποτελέσματα σε αυτές με Δ.Μ.Σ. >25. Συνιστάται η έναρξη με τη χαμηλότερη δυνατή δόση και, κατόπιν, η άυξηση κατά 500mg κάθε 1 και 2 εβδομάδες. Η παρατεταμένη χρήση είναι ασφαλής, αν και μπορεί να συσχετιστεί με καταστάσεις όπως η έλλειψη της Β12, οπότε και ενδείκνυται τακτικός έλεγχος των επιπέδων αυτής.
Χρήσιμη είναι και η ινοσιτόλη, ενώ σε περιστατικά που απαιτείται ταυτόχρονη απώλεια βάρους, μπορεί να έχουν θέση και σκευάσματα που βοηθούν στην απώλεια βάρους.
Αντιμετώπιση υπογονιμότητας:
Αποτελεσματική είναι η χρήση από του στόματος φαρμάκων για πρόκληση ωορρηξίας, όπως η κιτρική κλομιφένη αλλά και η λετροζόλη. Η χρήση της μετφορμίνης μπορεί, επίσης, να έχει πλεονεκτήματα σε ασθενείς με υπογονιμότητα και Σ.Π.Ω. Η μετφορμίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με τα προαναφερθέντα σκευάσματα. Η λετροζόλη φαίνεται να σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο πολύδυμης κύησης σε σχέση με την κλομιφένη. Τέλος, ως θεραπεία δεύτερης γραμμής, μπορεί να χρησιμοποιηθούν γοναδοτροφίνες για πρόκληση της ωορρηξίας. Σε κατάλληλα επιλεγμένα περιστατικά, η λαπαροσκόπηση μπορεί να βελτιώσει τις πιθανότητες σύλληψης ενώ, σε περιπτώσεις αποτυχίας σύλληψης με τα ανωτέρω, ενδείκνυται η εξωσωματική γονιμοποίηση.
Συνοψίζοντας, το Σ.Π.Ω. είναι μια περίπλοκη διαταραχή με πολλαπλές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, τη γονιμότητα και τη γενικότερη υγεία της γυναίκας. Αν πάσχετε (ή πιστεύετε ότι μπορεί να πάσχετε) από Σ.Π.Ω., μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με τον Δρ. Γρηγοριάδη Γεώργιο, ο οποίος θα σας κατευθύνει με επαγγελματισμό κι επιστημονική κατάρτιση στη διάγνωση κι αντιμετώπιση του προβλήματός σας.
