Τι είναι η υδροσάλπιγγα;

Η λέξη «υδροσάλπιγγα» προκαλεί συχνά ανησυχία και πολλές απορίες, ιδιαίτερα σε γυναίκες που προσπαθούν για μια εγκυμοσύνη. Τι σημαίνει, όμως, ακριβώς αυτή η λέξη; Είναι επικίνδυνη; Χρειάζεται πάντα χειρουργείο; Σε αυτό το άρθρο απαντάμε στις πιο συχνές ερωτήσεις σας, με λόγια απλά και κατανοητά.

Τι είναι η υδροσάλπιγγα;

Οι σάλπιγγες είναι δύο λεπτοί σωλήνες που ξεκινούν από τη μήτρα, ένας σε κάθε πλευρά, και καταλήγουν κοντά στις ωοθήκες. Μέσα στη σάλπιγγα συναντιούνται το ωάριο με το σπερματοζωάριο, και από εκεί το γονιμοποιημένο έμβρυο μεταφέρεται προς τη μήτρα. Το άκρο της σάλπιγγας που βρίσκεται δίπλα στην ωοθήκη (το κωδωνικό άκρο) έχει μικρές, κροσσωτές προεκβολές που «πιάνουν» το ωάριο μετά την ωορρηξία.

Όταν το άκρο αυτό αποφραχθεί, τα υγρά που παράγει φυσιολογικά η σάλπιγγα δεν μπορούν να παροχετευτούν. Συσσωρεύονται στο εσωτερικό της και η σάλπιγγα διατείνεται σαν ένα μικρό «λουκάνικο» γεμάτο υγρό. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται υδροσάλπιγγα και μπορεί να αφορά τη μία ή και τις δύο σάλπιγγες. Το υγρό που έχει η υδροσάλπιγγα δεν είναι πάντα το ίδιο: Όταν το περιεχόμενο είναι πύον, μιλάμε για πυοσάλπιγγα, ενώ όταν είναι αίμα, για αιματοσάλπιγγα.

Τι την προκαλεί;

Οι συχνότερες αιτίες είναι:

• Πυελική φλεγμονώδης νόσος, συχνά από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα όπως τα χλαμύδια. Η λοίμωξη μπορεί να έχει ήπια συμπτώματα ή και καθόλου συμπτώματα.
• Ενδομητρίωση, που μπορεί να προκαλέσει συμφύσεις και βλάβη στις σάλπιγγες, ενώ συχνά οδηγεί σε αιματοσάλπιγγα.
• Συμφύσεις από προηγούμενα χειρουργεία. Αυτό παρατηρείται πιο συχνά και σε μεγαλύτερο βαθμό μετά από ανοικτά χειρουργεία.
• Φλεγμονές άλλων οργάνων της κοιλιάς, όπως μια σκωληκοειδίτιδα με διάτρηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα φλεγμονώδη υγρά μεταφέρουν την φλεγμονή στη σάλπιγγα, η οποία, αντιδραστικά, διατείνεται και δημιουργείται η υδροσάλπιγγα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Συχνά η υδροσάλπιγγα δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα και ανακαλύπτεται τυχαία στο γυναικολογικό υπερηχογράφημα ή κατά τη διερεύνηση υπογονιμότητας. Αυτό αποτελεί συχνά πρόβλημα, καθώς η κατάσταση μπορεί να ‘’εξελίσσεται’’ χωρίς να το γνωρίζει η γυναίκα. Εδώ φαίνεται και πάλι η αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου ρουτίνας. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, αυτά μπορεί να είναι:

• δυσκολία στη σύλληψη / υπογονιμότητα.
• χρόνιος ή διαλείπων πόνος χαμηλά στην κοιλιά, συνήθως στη μία πλευρά
• σπανιότερα, ξαφνικός, έντονος πόνος, αν η διατεταμένη σάλπιγγα συστραφεί γύρω από τον εαυτό της. Αυτό χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
• Πυρετός και πυελική σήψη, σε προχωρημένες περιπτώσεις πυελικής φλεγμονής και πυοσάλπιγγας.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

• Διακολπικό υπερηχογράφημα: μια υδροσάλπιγγα συνήθως έχει χαρακτηριστική εικόνα, δηλαδή μια επιμήκη, σωληνοειδή δομή γεμάτη υγρό, συχνά με λεπτά, ατελή «διαφραγμάτια» στο εσωτερικό της. Στα χέρια γυναικολόγου με κατάλληλη εμπειρία στο υπερηχογράφημα, ξεχωρίζει από μια κύστη ωοθήκης.
• Υστεροσαλπιγγογραφία ή υπερηχοσαλπιγγογραφία (HyCoSy/HyFoSy): εξετάσεις που δείχνουν αν το υγρό που εγχέεται στη μήτρα περνά ελεύθερα από τις σάλπιγγες.
• Διαγνωστική λαπαροσκόπηση: η πιο αξιόπιστη μέθοδος, που επιτρέπει διάγνωση και θεραπεία στην ίδια επέμβαση. Στη λαπαροσκόπηση, ο χειρουργός βλέπει ‘’με γυμνό μάτι΄’ την υδροσάλπιγγα και μπορεί να την αντιμετωπίσει, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να βρεθεί και αντιμετωπιστεί και η αιτία που προκάλεσε την υδροσάλπιγγα (π.χ. ενδομητρίωση).

Περισσότερα για τον έλεγχο των σαλπίγγων θα βρείτε στο άρθρο μας για τον σαλπιγγικό παράγοντα υπογονιμότητας.

Φεύγει μόνη της; Θεραπεύεται με αντιβιοτικά;

Όχι. Η υδροσάλπιγγα είναι συνήθως μόνιμη βλάβη, άπαξ και ‘’χαλάσει’’ η σάλπιγγα. Τα αντιβιοτικά θεραπεύουν μια ενεργό λοίμωξη, αλλά δεν «ξεβουλώνουν» τη σάλπιγγα και δεν αποκαθιστούν τη βλάβη στο εσωτερικό της, η οποία είναι μόνιμη.

Πώς επηρεάζει τη γονιμότητα;

Η υδροσάλπιγγα επηρεάζει τη γονιμότητα με δύο τρόπους:

1. Μηχανικά: η φραγμένη σάλπιγγα δεν μπορεί να «πιάσει» το ωάριο και να το μεταφέρει. Αν είναι φραγμένες και οι δύο σάλπιγγες, η φυσική σύλληψη είναι εξαιρετικά απίθανη. Επιπλέον, οι κατεστραμμένες σάλπιγγες αυξάνουν τον κίνδυνο εξωμήτριας κύησης.
2. Μέσω του υγρού της: το υγρό της υδροσάλπιγγας περιέχει φλεγμονώδεις ουσίες και μπορεί να διαρρέει προς τη μήτρα. Εκεί δημιουργεί ένα αφιλόξενο περιβάλλον για το έμβρυο σας.

Γι’ αυτό η υδροσάλπιγγα μειώνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης ακόμη και με εξωσωματική γονιμοποίηση και αυξάνει τον κίνδυνο αποβολής.

Χρειάζεται χειρουργείο;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Όπως εξηγήσαμε, μια υδροσάλπιγγα δεν είναι λειτουργική και, συνεπώς, δεν επιτελεί κάποιο ρόλο. Αντίθετα, η παρουσία της (και μη αφαίρεσή της) μπορεί να προκαλέσει προβλήματα, όπως η εξωμήτριος κύηση, συστροφή σάλπιγγας ή πυελική σήψη.

Μια ειδική περίπτωση είναι η υδροσάλπιγγα πριν την εξωσωματική γονιμοποίηση. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν τη λαπαροσκοπική αφαίρεση της σάλπιγγας (σαλπιγγεκτομή) ή, τουλάχιστον, την απόφραξή της κοντά στη μήτρα πριν από την εμβρυομεταφορά. Οι μελέτες δείχνουν ότι αυτό αυξάνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης.

Δύο συχνές ανησυχίες:

• «Χωρίς σάλπιγγα, πώς θα μείνω έγκυος;» Στην εξωσωματική γονιμοποίηση το έμβρυο τοποθετείται απευθείας στη μήτρα, οπότε οι σάλπιγγες δεν σας χρειάζονται.
• «Θα επηρεαστεί η ωοθήκη μου;» Όταν η επέμβαση γίνεται με προσοχή, πολύ κοντά στη σάλπιγγα, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι δεν επηρεάζεται ουσιαστικά το ωοθηκικό απόθεμα.

Ποιες είναι οι χειρουργικές επιλογές;

Η αντιμετώπιση γίνεται με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους (λαπαροσκόπηση ή ρομποτική χειρουργική), δηλαδή μέσα από μικρές τομές στην κοιλιά. Η επιλογή της τεχνικής εξατομικεύεται, ανάλογα με την ηλικία, την κατάσταση της σάλπιγγας και τα σχέδια της γυναίκας για εγκυμοσύνη:

• Σαλπιγγεκτομή (αφαίρεση της σάλπιγγας): προτιμάται σε μεγάλες υδροσάλπιγγες με παχιά τοιχώματα και κατεστραμμένο εσωτερικό, και κυρίως όταν σχεδιάζεται εξωσωματική.
• Απόφραξη της σάλπιγγας κοντά στη μήτρα: εναλλακτική λύση όταν η πλήρης αφαίρεση δεν είναι ασφαλής, για παράδειγμα λόγω εκτεταμένων συμφύσεων. Αυτό, ειδικά στην δική μας πρακτική, είναι εξαιρετικά σπάνιο.
• Σαλπιγγοστομία (διάνοιξη της σάλπιγγας): το φραγμένο άκρο ανοίγεται και αποκαθίσταται πλαστικά. Είναι μια επιλογή για μικρότερες υδροσάλπιγγες με λεπτά τοιχώματα και καλή εσωτερική δομή, σε γυναίκες που θέλουν να δοκιμάσουν φυσική σύλληψη. Η σάλπιγγα όμως μπορεί να ξαναφράξει, και ο κίνδυνος εξωμήτριας κύησης παραμένει αυξημένος, οπότε πρέπει να το γνωρίζετε εκ των προτέρων.

Στην ίδια επέμβαση μπορεί να γίνει και λύση συμφύσεων και αφαίρεση ενδομητρίωσης, αν υπάρχουν. Η αναρρόφηση του υγρού με βελόνα, υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση, είναι μόνο μια προσωρινή λύση, καθώς το υγρό συνήθως ξαναμαζεύεται. Συνεπώς, δεν προτείνεται παρά μόνο σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Ποια είναι η ανάρρωση;

Η λαπαροσκοπική/ρομποτική επέμβαση για υδροσάλπιγγα είναι συνήθως μια ‘’μικρή’’ επέμβαση. Οι περισσότερες γυναίκες παίρνουν εξιτήριο την επόμενη ημέρα και αναρρώνουν πλήρως μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο άρθρο μας για την ανάρρωση μετά από λαπαροσκοπικό γυναικολογικό χειρουργείο. Η έναρξη της εξωσωματικής γονιμοποίησης, σε περιστατικά υπογονιμότητας, προγραμματίζεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

Συνοπτικά

• • Η υδροσάλπιγγα είναι μια φραγμένη σάλπιγγα γεμάτη υγρό, συνήθως αποτέλεσμα παλαιότερης λοίμωξης, ενδομητρίωσης ή συμφύσεων.
  • Συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν υποχωρεί με αντιβιοτικά.
  • Μειώνει τη γονιμότητα, ακόμη και με εξωσωματική.
  • Συνήθως απαιτείται η χειρουργική αντιμετώπιση (ρομποτική ή λαπαροσκοπική)
  • Η επιλογή της θεραπείας εξατομικεύεται.

Ο Δρ. Γρηγοριάδης Γεώργιος, μετά από δεκαετή και πλέον εκπαίδευση στη λαπαροσκοπική και υστεροσκοπική χειρουργική σε κέντρα της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας, διαθέτει μεγάλη εμπειρία στη γυναικολογική ενδοσκόπηση και την αναπαραγωγική χειρουργική. Απευθυνθείτε στον ιατρό για την κατάλληλη διερεύνηση και αντιμετώπιση της υδροσάλπιγγας.